Giấc ngủ học sinh: vấn đề bị coi nhẹ ở khắp nơi

Trong các cuộc bàn về nâng cao chất lượng giáo dục, người ta nói về chương trình, phương pháp, công nghệ, đánh giá.

Rất ít khi nói về giấc ngủ — dù đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng học và là vấn đề phổ biến ở học sinh trên khắp thế giới.

Vì sao học sinh thiếu ngủ

Thay đổi sinh học ở tuổi dậy thì. Đây là điểm quan trọng nhất và hay bị hiểu nhầm. Ở tuổi thiếu niên, nhịp sinh học dịch chuyển khiến cơ thể tự nhiên buồn ngủ muộn hơn và tỉnh muộn hơn. Đây không phải sự lười biếng mà là thay đổi sinh lý.

Giờ vào học sớm. Ở nhiều nơi, học sinh trung học phải dậy rất sớm — mâu thuẫn trực tiếp với nhịp sinh học của lứa tuổi này.

Khối lượng bài vở và học thêm kéo dài tới khuya.

Thiết bị điện tử. Ánh sáng màn hình và nội dung kích thích trước giờ ngủ đều ảnh hưởng.

Áp lực và lo âu gây khó ngủ.

Thời gian di chuyển tới trường ở các đô thị lớn.

Tác động

Với việc học:

• Giấc ngủ là lúc não củng cố những gì đã học trong ngày — thiếu ngủ ảnh hưởng trực tiếp tới việc ghi nhớ.
• Giảm khả năng tập trung và duy trì chú ý.
• Giảm khả năng giải quyết vấn đề phức tạp.
• Học chậm hơn nên phải học lâu hơn — tạo vòng luẩn quẩn.

Với sức khoẻ:

• Ảnh hưởng tới hệ miễn dịch.
• Liên quan tới các vấn đề về tâm trạng, lo âu và trầm cảm.
• Ảnh hưởng tới quá trình phát triển thể chất ở tuổi đang lớn.
• Tăng nguy cơ tai nạn.

Với hành vi:

• Cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc.
• Giảm khả năng ra quyết định.
• Tăng xu hướng hành vi rủi ro ở thiếu niên.

Điểm đáng chú ý: nhiều biểu hiện của thiếu ngủ giống với các vấn đề khác — mất tập trung, học kém, cáu gắt — nên nguyên nhân thật dễ bị bỏ qua và trẻ bị quy cho là lười hoặc có vấn đề về hành vi.

Các thử nghiệm chính sách

Lùi giờ vào học là biện pháp được thử ở nhiều nơi, đặc biệt với bậc trung học.

Các nghiên cứu theo dõi những nơi đã áp dụng ghi nhận cải thiện ở nhiều chỉ số — thời gian ngủ, mức độ tỉnh táo, tâm trạng, và ở một số nơi là cả kết quả học tập cùng tỉ lệ đi học đầy đủ.

Nhưng việc triển khai gặp trở ngại thực tế:

• Lịch làm việc của phụ huynh.
• Hệ thống đưa đón và giao thông.
• Lịch hoạt động ngoại khoá buổi chiều.
• Sắp xếp giáo viên và cơ sở vật chất khi trường học hai ca.

Vì vậy đây là thay đổi cần sự phối hợp rộng, không chỉ trong ngành giáo dục.

Các biện pháp khác đã được thử:

• Giới hạn lượng bài tập về nhà.
• Giới hạn giờ hoạt động của trung tâm học thêm.
• Đưa giáo dục về giấc ngủ vào chương trình.
• Quy định về thiết bị điện tử trong trường.

Điều gia đình làm được

Đây là nơi có thể tác động ngay:

• Giữ giờ ngủ đều kể cả cuối tuần. Ngủ bù cuối tuần không bù được hoàn toàn và làm lệch thêm nhịp sinh học.
• Thiết bị ra khỏi phòng ngủ — đây là biện pháp có tác dụng rõ nhất và cũng khó thực hiện nhất.
• Giảm ánh sáng và hoạt động kích thích trong khoảng trước giờ ngủ.
• Xem lại lịch học thêm buổi tối nếu nó khiến con ngủ quá muộn — cân nhắc đánh đổi giữa giờ học thêm và giờ ngủ.
• Ánh sáng tự nhiên buổi sáng giúp điều chỉnh nhịp sinh học.
• Không dùng chất kích thích để chống buồn ngủ — nó vay của giấc ngủ và trả lãi.
• Hiểu rằng con dậy khó không phải vì lười — điều này thay đổi cách trao đổi trong gia đình.

Nói với con về vấn đề này

• Giải thích cơ chế — nhiều thiếu niên không biết rằng nhịp sinh học của mình đã thay đổi.
• Liên hệ với điều họ quan tâm — tâm trạng, ngoại hình, thành tích thể thao, khả năng học nhanh hơn.
• Cùng thoả thuận quy tắc về thiết bị thay vì áp đặt.
• Làm gương — người lớn cũng cần ngủ đủ.

Khi nào cần chú ý thêm

• Con ngủ đủ giờ nhưng vẫn mệt cả ngày.
• Ngáy to hoặc có dấu hiệu ngưng thở khi ngủ.
• Khó ngủ kéo dài dù đã điều chỉnh thói quen.
• Thay đổi giấc ngủ đột ngột.
• Buồn ngủ quá mức vào ban ngày.

Những dấu hiệu này nên được bác sĩ xem — có những vấn đề về giấc ngủ cần điều trị chứ không chỉ điều chỉnh thói quen.

Vì sao vấn đề này bị coi nhẹ

• Không nhìn thấy được. Khác với cơ sở vật chất hay chương trình học.
• Trách nhiệm phân tán giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
• Xung đột với các ưu tiên khác — thời gian ngủ cạnh tranh trực tiếp với thời gian học thêm.
• Quan niệm rằng ngủ ít là dấu hiệu chăm chỉ — quan niệm này còn khá phổ biến.

Điểm cuối đáng nói: trong nhiều môi trường học tập cạnh tranh, việc thiếu ngủ được kể như một huy hiệu. Điều này đi ngược lại những gì ta biết về cách não hoạt động.

Một điều đáng nhớ

Nếu có một biện pháp không tốn tiền, không cần thay đổi chương trình, và có tác động đo được tới cả kết quả học tập lẫn sức khoẻ tinh thần — thì bảo đảm học sinh ngủ đủ có lẽ là ứng viên gần nhất.

Nó khó thực hiện không phải vì phức tạp về kỹ thuật, mà vì đòi hỏi thay đổi cách chúng ta ưu tiên thời gian của trẻ.

Câu hỏi thường gặp